ماه صفر المظفرو اربعین

ماه محرم الحرام

پنل بالا

مدرسه علمیه رضویه

درمحضر استاد

اخبارمدرسه



قـرآن در قـرآن

رای دهی:  / 5
ضعیفعالی 

قـرآن در قـرآناگر پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم امروز بخواهد به اصطلاحات بنیادین دست بزند و رسالتی که پانزده قرن پیش داشت مجدداً بیاید، آغاز کار و نخستین پیامش چه خواهد بود؟

بله، به دلیلی آن چه در ابتدای بعثت انجام داده، نخستین پیامش دعوت به قرآن است و فراگیری آن به ویژه در زمان فتنه ها بسیار لازم است.یک نویسنده هرچند توانا باشد در این باره چه بنویسد و یک خطیب هر چند گویا باشد در این باره چه بر زبان آرد که شایسته ی آن باشد؟!

به علت ناکافی بودن کار در این زمینه و این که ما هر چه قدر در مورد قرآن کار کنیم قطره ای است در دریای بیکران الهی و باید هر روز در این زمینه پژوهش ها و تحقیقات جدیدتری صورت گیرد.

قرآن که بیانگر سخن حق تعالی است و حامل پیام آسمانی است، به وسیله ی وحی نازل شده است. وحی همان سروش غیبی است، از جانب ملکوت اعلی به جهان ماده فرود آمده است.

قرآن دارای دو نزول دفعی و تدریجی است و دارای ویژگی ها و آداب خاصی است.

قرآن، ما را به تحدی دعوت می کند و معجزه بودن خود را این گونه می داند که اگر می توانید یک آیه یا یک سوره مانند آن را بیاورید.

قرآن معجزه ای جاویدان و پایدار که اعجاز آن از آغاز اسلام تاکنون حفظ شده و تا روز قیامت حفظ خواهد شد. این معجزه ی الهی دارای وجوه و آثاری است که از جمله این آثار: تازگی و طراوت، آرامش دل، تحول روح، تأثیرات مادی، استخاره و … و باید از این کتاب آسمانی درس زندگی بگیریم و با قرآن زندگی کنیم.

 

معنای قرآن

در معنای قرآن وجوه پنج گانه ای گفته شده است که می توان آن ها را به سه دسته تقسیم کرد:

1- قرآن، اسمی جامد و غیر مشتق و علم ارتجالی است و بدون آن که پیشینه ی کاربرد در زبان عربی داشته باشد، خداوند به عنوان اسم خاص برای وحیی که بر پیغمبرش نازل فرموده، قرار داده است.[1]

2- قرآن، اسمی مشتق ولی غیر مهموز است:

الف) مشتق از «قرن الشیء بالشیء» یعنی چیزی را به چیزی ضمیمه کردن. [2]

ب) قرآن هم ریشه ی«قرائن»، جمع«قرینه» است، هر آیه از قرآن،قرینه ی آیات دیگر است.[3]

3- قرآن، مشتق و مهموز است:

الف) از «قرء» به معنای جمع گرفته شده، یعنی «قرآن» جامع ثمرات و بهره های کتاب های دیگر را در خود جمع کرده است.

ب) بر وزن رجحان و غفران، از ماده ی «قرأ» به معنای تلاوت کردن است. در این جا تسمیه ی مفعول به مصدر «مقروء» (یعنی خوانده شده و یا خواندنی) به صورت «قرآن» (یعنی خواندن) به کار رفته است.[4]

 

وجه تسمیه قرآن

مراد از «امّ الکتاب» همان لوح محفوظ است و نام گذاری لوح محفوظ به «امّ الکتاب» بدین جهت است که آن سر منشأ همه ی کتب آسمانی است. مقصود از «علیّ» شرافت قدر و منزلت قرآن است که عقول را توان رسیدن به نیست و مقصود از «حکیم» بودن قرآن آن است که قرآن در جایگاه اولی و اصلی خویش، تفصیل و تقسیم به سوره ها و آیات و کلمات نداشته و این تفصیل پس از آن صورت گرفته که به صورت «قرآن عربی» در آمده است.

 

اسم ها و صفت های قرآن

چهار عنوان به صورت اسم در قرآن به کار رفته :

قرآن، کتاب، ذکر، فرقان. «تبارکَ الّذی نَزَّل الفرقانَ علی عبدِه»[5]

از میان صفت های  به برخی از آن ها اشاره می کنیم:[6]

مجید، کریم: «انّهُ لَقرآنٌ کریمٌ»[7]؛ «که این (پیام) قطعاً قرآنی است ارجمند.»

حکیم، عظیم، عزیز، مبارک و … .

مبدا نزول قرآن

سرآغاز بعضی سوره ها، بیان تنزل، دریافت و محتوای اجمالی وحی است که به یک مورد از آن ها اشاره می کنیم.

تنزل از خدای رب العالمین:

«إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ * فِي كِتَابٍ مَّكْنُونٍ * لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ * تَنزِيلٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ»[8]

آن چه که در تنزل وحی و قرآن نقش مؤثر دارد، همان عزت در پرتو عقل و علم در آغوش عزت است.

معنای وحی:

وحی در لغت به معانی مختلفی آمده است،[9] از جمله: اشارت، کتابت، رساله، پیام، سخن پوشیده، اعلام در خفا، شتاب و عجله، و به هر چه از کلام یا نوشته یا پیغام یا اشاره که به دیگری به دور از توجه دیگران القاء و تفهیم شود «وحی» گفته می شود.

وحی در اصطلاح «وحی پیامی پنهانی است که اشارت گونه و با سرعت انجام گیرد.»

واژه ی وحی در قرآن به چهار معنا آمده است:[10]

 اشاره های پنهانی، هدایت غریزی،  الهام و سروش غیبی، وحی رسالی.

اقسام وحی رسالی

مطابق قرآن، وحی رسالی سه گونه است:

1-  وحی مستقیم: القای مستقیم وحی بدون واسطه بر قلب پیامبر است.

2-  خلق صوت: با رسیدن وحی به گوش پیامبر، به گونه ای که کسی جز او نشنود و از «وراء حجاب» باشد.

3-  القای وحی به وسیله ی فرشته: جبرئیل پیام الهی را بر قلب پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم فرود می آورد.

اقسام سه گانه ی وحی نسبت به شخص واحد «مانعۀ الجمع» نیستند و ممکن است انسان کاملی از هر سه طریق، وحی را دریافت کند.[11]

 

انواع نزول قرآن

 

در این جا به دو نوع نزول اشاره می شود:

الف) نزول دفعی

مراد از انزال قرآن در ماه رمضان، انزال حقیقت کتاب آسمانی به قلب مبارک پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم یک مرتبه و دفعی است؛ همان گونه که قرآن مفصّل به تدریج در طول مدت نبوت بر قلب آن حضرت صلّی الله علیه و آله و سلّم نازل شده است.

ب) نزول تدریجی

به اقتضای مسائل معمول اقتصادی و اجتماعی و یا حوادثی نظیر جنگ و صلح، حکم هر حادثه ای در نزول تدریجی قرآن کریم بیان می شد و دیگر نزول دفعی معنا نداشته است.[12]

آداب قرائت قرآن

برخی از آداب قرائت عبارتنداز:

آگاهی کامل بر قواعد عربی، استعاذه یعنی پناه بردن به خداوند است در حال قرائت، نه تنها در شروع آن بلکه از آغاز تا پایان، فرمان خداوند بر تدبر و تشویق به تلاوت قرآن، طهارت.[13]

 

ویژگی های قرآن

 

1- تحدی[14]

تحدی در لغت یعنی «مبارزه طلبی» و در اصطلاح، عبارت است از امر خداوند به مخالفان منکران وحی قرآن و صدق نبوت حضرت محمد صلّی الله علیه و آله و سلّم که اگر طبق ادعای خود قرآن را مجعول می پیش خود ساخته و فرا بافته و از مقوله ی سجع کاهنان و «اساطیر الاولین» می دانند، نظیر آن را بیاورند.

آیات تحدی در قرآن به دو صورت آمده است:

الف) تحدی به صورت عام و کلی

ب) تحدی به صورت خاص و جزئی

«فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِّثْلِهِ إِن كَانُوا صَادِقِينَ»[15]

«پس اگر راست می گویند، سخنی مثل آن را بیاورند.»

«وَ لَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ»[16]

«و برای شما در قصاص کردن حیات است.»

2- نسخ:

نسخ در لغت به معنای ازاله، تغییر، ابطال و چیزی را به جای چیز دیگر قرار دادن.

تعریف اصطلاحی: برداشتن حکمی- که در ظاهر اقتضای استمرار داشته است- به واسطه سوره تشریع بعدی به گونه ای که ذاتاً یا به دلیل خاص، امکان اجتماع آن دو وجود نداشته باشد.

3- محکم و متشابه

محکم در لغت: ریشه ی «حکم» به معنای «منع» است و به همین سبب در زبان عربی به لجام اسب «حکمۀ» اطلاق می گردد. در اصطلاح: «چیزی است که نه از حیث لفظ و نه از حیث معنا شبهه ای در آن وارد نگردد.»[17]

متشابه در لغت: شبهه آن است که به لحاظ وجود شباهت بین دو چیز، یکی از دیگری تمیز داده نشود (چه شباهت عینی و چه شباهت معنوی). متشابه در قرآن، کلامی است که به دلیل مشابهت لفظی یا معنوی اش به چیز دیگر، تفسیر آن مشکل شده است.[18]

متشابه، در اصطلاح قرآن، لفظی است که احتمال چندین معنا در آن وجود دارد، به همین سبب در آن شک و شبهه ایجاد می گردد و همان گونه که امکان تأویل صحیح آن وجود دارد، احتمال تأویل فاسد نیز در آن می رود و همین احتمال باعث شده است تا منحرفان در صدد تأویل آن، متناسب با اهداف خویش برآیند.

4- تحریف ناپذیری

تعریف تحریف: عدول از چیزی. «تحریف الکلام عن مواضعه تغییره»[19]

«تحریف یک کلام از مواضع آن همان تغییر دادن آن کلام است.»

تحریف اصطلاحی، به تحریف لفظی یعنی افزایش یا کاهش کلمات یا آیات قرآن اختصاص دارد و محل نزاع در بحث تحریف ناپذیری، همین تحریف اصطلاحی است.

الف) اقسام تحریف:

یک) تحریف معنوی قرآن: تفسیر به رأی، همان تحریف معنوی است که بسیار اتفاق افتاده است.

دو) تحریف لفظی: هیچ یک از مسلمانان به تحریف لفظی قرآن به افزایش (یعنی اضافه کردن به کلمات یا آیات قرآن کریم) قائل نبوده و مورد انکار شیعه و سنی است.

تحریف لفظی قرآن: به این صورت که از آن کلمه، جمله، آیه یا سوره ای حذف شده باشد، شیعه تحریف به کاهش (تحریف بالنقیصه) را نیز با قاطعیت رد می کند.

ب) بعضی از دلایل عدم تحریف:

اول: دلایل قرآنی:

«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ؛[20] ما قرآن را نازل کردیم و محققاً حفظ آن از هر جهت بر عهده ی ماست.»

دوم: دلیل عقلی: محققاً عقل بشری قبول دارد کتابی که برای هدایت بشر فرستاده شده باید عاری از هر گونه نقص و دستبرد بشری باشد زیرا از سوی خالق متعال است.

5- تأویل قرآن :

«تاویل» که مصدر باب تفعیل است از ریشه ی «اَول» به معنای رجوع و بازگشت است و در قرآن مجید عبارت است از ارجاع آیات متشابه به یکی از معانی محتمله ی آن، به عبارت دیگر، تأویل، معلوم کردن باطن آیه است. [21]

سه ویژگی برای آیه های تأویل می توان برشمرد:

1-  هیچ کس غیر از خدا علم به تأویل قرآن ندارد.

2-  همه ی آیه های قرآن تأویل دارد.

3-   آیه های قرآن دارای واقعیتی است وَرای این ظهور لفظی که مردم عادی در این عالم نمی توانند درک کنند.

6- جامعیت قرآن

جامعیت یعنی وجود مجموعه ی رهنمودها و دستوراتی که پاسخگوی نیازهای انسان در راه دستیابی به سعادت و خوشبختی در هر عصر و زمان باشد که اگر آن گفته ها و دستورات و شرح مقررات نباشد، انسان به سعادت و تکامل نمی رسد.

دلیل عقلی بر جامعیت

1- لازمه ی نفی جامعیت، پذیرفتن نقص یا تقصیر در دین است.

2- اصل خاتمیت دلیل بر جامعیت

7- در قرآن اختلاف راه ندارد.

«أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفاً كَثِيراً»[22]

«آیا درباره ی قرآن نمی اندیشید؟ اگر از سوی غیر خدا بود، اختلاف فراوانی در آن می یافتید.»

از این آیه چند مطلب روشن شد:

1- قرآن کتابی است که فهم های عادی می توانند آن را بفهمند و به مطالب آن برسند.

2- آیات قرآن مفسر یکدیگرند.

3- قرآن کتابی است که قابل نسخ و ابطال یا تکمیل و تهذیب نیست. لازمه ی این مطلب این است که شریعت اسلامی تا روز قیامت ادامه دارد.

8- قرآن تغییر ناپذیر است.

پیامبر نیز در ردّ درخواست آنان می فرماید: «قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ» یعنی در اختیار من نیست که قرآن را از پیش خود تغییر دهم؛ زیرا قرآن گفتار من نیست و تنها یک وحی الهی است که خدای من دستور داده از آن پیروی کنم و از چیز دیگری پیروی نکنم و من با امر خدا مخالفت نمی کنم؛ زیرا از عذاب روز بزرگی که روز لقاء پروردگار است می ترسم. پس این امر به هیچ وجه مربوط به من نیست و همه اش مربوط به خواست و مشیت خداست و خواست خدا به این قرآن تعلق گرفته و نه به قرآن دیگر پس چرا تعقل نمی کنید.[23]

و برخی دیگر از ویژگی های قرآن کریم عبارتنداز: قرآن چراغ راه، همیشه تازه، کتاب هدایت، کتاب های آسمانی پیشین، تصدیق کننده ی قرآن کریم.

 معنای اعجاز

در لغت برای این واژه سه معنا ذکر شده است: فوت و از دست دادن، ناتوان یافتن و ناتوان کردن و بن و پایان یک شیء است.[24]

معجزه در اصطلاح: امری است خارق العاده که با ادعای نبوت مطابقت داشته، همراه با تحدی است.

شرایط اعجاز

1-  باید توأم با ادعای نبوت باشد یعنی آورنده ی معجزه باید آن را به عنوان یک سند زنده و دلیلی روشن بر اثبات ادعای خود که همان مقام رسالت از طرف خداوند است ارائه نماید.

2-  معجزه باید توأم با تحدی باشد یعنی وقتی مدعی نبوت کار خارق العاده ای انجام داد باید انسان را به معارضه و مقابله دعوت کند.

3-  باید تمام جهانیان از مقابله با معجزه ناتوان باشند.

راه های اثبات اعجاز

1- اعجاز و قانون علیت :اصل علیت، از اصول مسلم و قطعی است. نظام جهان، نظام اسباب و مسببات است و خداوند متعال هر شیء را از طریق علت آن به جریان می اندازد.[25] علل غیر مادی غلبه بر علل مادی دارد و از عله العلل ناشی می شود.

2- معجزات موقت و معجزه جاودانه: پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله و سلّم دو نوع معجزه را با خود آورده است، یک نوع معجزه های حسی و مقطعی مانند اسرار معراج و شقّ القمر و … و یک معجزه ی عقلی و جاویدان یعنی قرآن که برهان حقانیت رسالت جهانی و دائمی محمد رسول الله صلّی الله علیه و آله و سلّم به شمار می آید.[26]

3-  قرآن و اثر گذاری شگرف آن در دل مؤمنین:

«تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ»[27]

یعنی تأثیر تلاوت آیه های قرآن به گونه ای است که از شنیدن آن ها پوست بدن کسانی که از پروردگارشان ترسی همراه با احساس عظمتش دارند، خشن و لرزان می گردد، سپس پوست بدنشان نرم گردیده و دل هایشان به یاد خدا گرویده می شود.

و علل دیگر که در این جا مجال بحث نیست.

 

وجوه اعجاز قرآن

 

1- فصاحت کلمه و کلام

کلماتی که در قرآن آمده نه تنها از عیب هایی مانند غرابت و تنافر حرف ها دور است، بلکه زیبا و خوش نوا هم می باشد و در نتیجه آیات شیوا و به تعبیر قرآن روشن و گویا است.

2- بلاغت برتر یا اَبَر رسانایی

در آیات قرآن رعایت کامل اقتضای حال و مقام شده است در حدی که نظیری برای آن متصور نیست. قرآن در هر موضوعی گویاترین زبان و شیواترین سبک بیان را برای ادای معانی دارد در حدی که از بلاغت خارق العاده اش به «اَبَر رسانایی» تعبیر کرده اند که در کمترین قالب و ساختار کلامی، بیشترین معانی را می رساند.

3- هنرهای بدیعی، آرایه های ادبی

علاوه بر فصاحت و بلاغت آیات، به کار رفتن آرایه هایی چون تشبیه، استعاره، تمثیل و تصویرگری، جمال ظاهری و کمال معنایی آیات را در سطحی دست نیافتنی و برتر از عادی قرار داده، سبکی بدیع و شیوه های بی بدیل به وجود آورده است که پیشینیان زمان آن را به «نظم قرآنی» و امروز به «بیان قرآنی» یا «اعجاز بیانی» تعبیر می کنند. برخی آیات از زیادی بلاغت، حکم مثل یافته و در گفتار و نوشتار مانند امثال به کار می رود.[28] مانند:

«وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ»[29]

«و فتنه از قتل بدتر است.»

4- معارف قرآن

معارف عالی و حقایق آسمانی که اصول عقیدتی اسلام است و با عقل و فطرت آدمی سازگار می باشد، در قرآن با بیانی رسا و روشن بیان شده است و مجموعه ی هماهنگ و استوار است.

از آیاتی که در عین ایجاز، استدلالی محکم و عقلی بر اثبات مبدا متعال دارد این آیه است:

 

«أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ»[30]

«آیا از هیچ (نه چیزی) خلق شده اند یا خودشان خالق[خود] هستند؟!»

5- تشریع و قانون گذاری

بی تردید یکی از جلوه های بارز اعجاز کتاب خدا، تشریع حکیمانه و قانون گذاری عادلانه ی آن است که با مطالعه ی آیات احکام و پی بردن به نکته سنجی و مصلحت بینی که در آن هاست می یابیم که از سوی خدای علیم حکیم صادر شده و در کتابش آمده و از افکار محدود و نظریه های غرض آلود گروهی در برابر گروهی دیگر، یا منافع طبقات خاصی از اجتماع به دور است.

6- قصه ها و اخبار غیبی قرآن

پرده ای دیگر از اعجاز کتاب خدا را در قصه های آن باید دید که در جای جای آن به صورتی خاص آمده و سرگذشت پیامبران پیشین و قوم هر یک و سرانجام کارشان را شرح می دهد.[31]

«لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُوْلِي الأَلْبَابِ»[32]

«و به راستی در سرگذشت آنان برای خردمندان عبرتی است.»

7- اخلاق در قرآن

در اصلاح جوامع بشری، تهذیب هر فرد از اجتماع لازم است و باید پلیسی غیبی در فرد فردِ جامعه از دوران طفولیت- با تربیت و ارشاد والدین و مربیان ایجاد شود که به خودی خود بتواند از تعدی و تجاوز جلوگیری نماید، هرچند از جهات ظاهر شلاقی بر سر و خوفی به دل، حکمران نباشد،

قرآن در تعالیم خود به ما می آموزد که بدون به کار بستن اوامر اخلاقی نمی توان به اجتماع سالمی رسید و برای تشخیص درستی این بایدها و تعلیم انسان بدان ها، باید به غرایز و تمایلات انسان و ابعاد شخصیتی او توجه نمود.[33]

8- انسجام و هماهنگی در قرآن 

«افَلا یَتَدَبَّرُونَ القُرآنَ وَ لَوْ كَانَ مِنْ عِندِ غَيْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلاَفاً كَثِيراً»[34]

«آیا در [معانی] قرآن نمی اندیشید؟ که اگر از جانب غیر خدا بود قطعاً در آن اختلاف بسیار می یافتند.»

آری این هماهنگی آیات و سازگاری تعلیمات و وجود هدفی واحد در سراسر قرآن می رساند که خاستگاه آن فراتر از افکار بشری و مبدا آن بیرون از آفاق خاکی است.

9- اشارات علمی

در قرآن به ریزکاری ها و شگفتی هایی که در آفرینش انسان و جهان به کار رفته و در آن زمان برای هیچ کس معلوم نبوده اشاراتی شده که علوم تجربی جدید آن ها را آشکار ساخته با آن که هدف کتاب خدا بیان این گونه مسائل نیست اما برای اثبات توحید و قدرت و علم آفریدگار و هدف دار بودن خلقت پرده از رازهای آفرینش برمی گیرد و ما را به آیات آفاقی و انفسی توجه می دهد.

10- اعجاز عددی در قرآن

بعضی از دانشمندان و از جمله عبدالرزاق نوفل، پس از شماره کردن کلمات کلیدی قرآن به تناسب و سازگاری ویژه ای بین آن ها رسید که بسیار قابل توجه است.

واژه ی «یوم» (با ال و بدون آن) 349بار به لفظ «یوماً» 16 بار که مجموع این موارد 365 بار می شود، به تعداد روزهای سال!

11- آهنگ دلنشین قرآن

این موسیقی درونی قرآن حتی از یک واژه ی مفردش نیز در هر آیه از آیاتش به تنهایی بر می خیزد و هر واژه - با زنگ و آهنگ خودش- می خواهد مستقلاً یک تابلوی کامل را نقاشی کند که دارای رنگ روشن یا تیره و دارای سایه ی شفاف یا انبوه است.[35]

 

آثار اعجاز آمیز قرآن

 

1- تازگی و طراوت همیشگی[36]

خداوند قرآن را برای زبان و مردم خاصی قرار نداده است لذا در هر زمانی تازه است و تا قیامت با طراوت خواهد بود. از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم این روایت نقل شده است:

«کلامُ الله غضّ جدید طریّ»

«کلام خدا تازه و نو و باطراوت است.»

2- آرامش دل

«... أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»[37]

«... هان که با ذکر الهی دل ها آرام می گیرد.»

و آثار دیگر از جمله تحول روح، تأثیرات مادی و … که در این مجال بحث نیست.

 

یک شبهه

استدلال به کلمه ی امّی بر درس ناخوانده بودن پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم درست نیست؛ زیرا «امّی» منسوب به «امّ القری» و ام القری نام مکه است. پس امّی مترادف مکه است. دلیل دیگری نیز بر درس ناخوانده بودن پیامبر وجود ندارد.[38]

پاسخ

واژه ی امّی نمی تواند منسوب به «ام القری» باشد؛ زیرا ام القری وصف مکه - نه اسم آن- است و در نسبت، به اسم شیء نه وصف آن نسبت داده می شود.

به علاوه در ترکیب های اسنادی و مزجی به صدر (قسمت اول) آن ها ودر ترکیب های اضافه ی معنوی و اضافه ی به اب و ام و ابن و (قسمت دوم) آن نسبت داده می شود و به همین جهت ابنی و امّی در ابن عمرو و ام کلثوم نادرست است و صحیح آن عمروی و کلثومی است. بر این اساسا امی در نسبت به ام القری نادرست است و درست آیه قروی است.

در آیات دیگر قرآن نیز با کلمه ی امّی درس ناخوانده بودند استفاده شده است مانند آیه ی شریفه ی 78 بقره که در توصیف اهل کتاب به ویژه یهودیان که اهل مکه نبودند می فرماید:

«وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لاَ يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلاَّ أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلاَّ يَظُنُّونَ»[39]

«برخی از آنان ناخوانده اند کتاب را جز آمال و آرزوهایی [بیهوده] نمی دانند.»

دلیل درس ناخوانده بودن پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم فقط اطلاق کلمه ی امّی بر آن حضرت نیست و چنان که گذشت در روایات و آیات دیگر و نقل های تاریخی به روشنی از آن سخن به میان آمده است.


 محقق : سیده زهرا حسینی /1390 /مدرسه علمیه رضویه


 

 فهرست منابع و مآخذ مقاله

* قرآن کریم

1-  اسرار، مصطفی، واژه قرآن در قرآن کریم:  انتشارات چوگان، 1378.

2-  اسعدی، محمد، آشنایی با دانش های قرآنی:  انتشارات جامعه القرآن الکریم، 1384.

3-  اصفهانی، راغب، مفردات فی الفاظ القرآن: انتشارات مرتضوی، ج5.

4-  انواری، جعفر، انگاره تحریف قرآن: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1384.

5-  برهانی، مجتبی، سیری در معارف قرآن:  انتشارات بیت الاحزان، 1385.

6-  بیگلری، حسن، سر البیان فی علم القرآن:  انتشارات سنایی.

7-  جوان آراسته، حسین، درسنامه علوم قرآنی: دفتر تبلیغات اسلامی، 1383.

8-  حجتی، محمدباقر، پژوهشی در تاریخ قرآن کریم: دفتر نشر اسلامی، 1387.

9-  حلبی، علی اصغر، آشنایی با علوم قرآنی:  انتشارات اساطیر، 1379.

10-       خرم شاهی، بهاء الدین، قرآن پژوهی: مرکز نشر فرهنگی مشرق.

11-  خوئی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن: ترجمه جعفر حسینی، دار العقش، 1383.

12-  زرکشی، عبد الله، البرهان فی علوم القرآن: محقق ابو الفضل ابراهیم،  انتشارات مکتبه لعصریه.

13-  زینو، محمد بن جمیل، قرآن شناسی: ترجمه یونس یزدان پرست و محمد آزاد شافعی،  انتشارات حرمین، 1383.

14-  صبحی صالح، مباحثی در علوم قرآن: ترجمه محمدعلی فشارکی، نشر احسان، 1379.

15-  فولادوند، محمد مهدی، قرآن شناسی: مؤسسه فرهنگی هنری سینمایی الست فردا، 1381.

16-  مدرس، علاء الدین، مباحثی پیرامون قرآن: انتشارات مفید، 1373.

17-  معرفت، محمد هادی، تاریخ قرآن: تهران، مرکز تحقیقات علوم انسانی، 1388.

18-  مؤدب، رضا، اعجاز قرآن: انتشارات احسن الحدیث، 1379.

19-  وحیدی، محمد، احکام عمومی:  انتشارات سنابل، 1383.

 

 


[1] - حسین جوان آراسته، درسنامه علوم قرآنی، مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی، 1383، ص43.

[2] - صبحی صالح، مباحثی در علوم قرآن، نشر احسان، 1379، ص19.

[3] - رک: عبدالله زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، محقق ابو الفضل ابراهیم،  انتشارات مکتبه لعصریه، ص23.

[4] - محمدباقر حجتی، تاریخ قرآن کریم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1377، ص24.

[5] - سوره فرقان(25)، آیه 1.

[6] - محمدهادی معرفت، تاریخ قرآن، انتشارات مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی، 1375، ص71.

[7] - سوره واقعه(56)، آیه 77.

[8] - سوره واقعه(56)، آیات80-77.

[9] - راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، انتشارات مرتضوی، ص515.

[10] - مجتبی برهانی، سیری در معارف قرآن، انتشارات بیت الاحزان، 1385، ص125.

[11] - محمدهادی معرفت، تاریخ قرآن، ص12.

[12] - حسین جوان آراسته، درسنامه علوم قرآنی، ص82.

[13] - محمد وحیدی، احکام عمومی، انتشارات سنابل، 1382، ص346.

[14] - بهاء الدین خرمشاهی، قرآن پژوهی، مرکز نشر فرهنگی مشرق

[15] - سوره طور(52)، آیات34-33.

[16] - سوره بقره(2)، آیه 179.

[17] - راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ج1، ص527.

[18] - همان، ج3، ص303.

[19] - جعفر انواری، انگاره تحریف قرآن، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1376، ص16.

[20] - سوره حجر(15)، آیه 9.

[21] - حسن بیگلری، سرّ البیان فی علم القرآن، انتشارات سنایی، ص138.

[22] - سوره نساء(4)، آیه 82.

[23] - مصطفی اسرار، واژه قرآن در قرآن کریم، نشر چوگان، 1378، ص19.

[24] - ابو القاسم خویی، ترجمه البیان فی تفسیر القرآن، دار العقش، 1383

[25] - رضا مؤدب، اعجاز قرآن، انتشارات احسن الحدیث، 1379، ص13.

[26] - محمد بن جمیل زینو، قرآن شناسی، انتشارات حرمین، 1383، ص175.

[27] - سوره زمر(39)، آیه 23.

[28] - علی اصغر حلبی، آشنایی با علوم قرآنی، انتشارات اساطیر، 1379، ص187.

[29] - سوره بقره(2)، آیه 191.

[30] - سوره طور(52)، آیه 35.

[31] - محمد اسعدی، آشنایی با دانش های قرآنی، انتشارات جامعه القرآن الکریم، 1384، ص64.

[32] - سوره یوسف(12)، آیه 111.

[33] - علاء الدین مدرس، مباحثی پیرامون قرآن، انتشارات مفید، 1373، ص85.

[34] - سوره نساء(4)، آیه 82.

[35] - صبحی صالح، مباحثی در علوم قرآن، ترجمه محمدعلی لسانی فشارکی، نشر احسان، ص475.

[36] - محمد اسعدی، آشنایی با دانش های قرآنی، ص61.

[37] -  سوره رعد(13)، آیه 28.

[38] - محمدمهدی فولادوند، قرآن شناسی، مؤسسه فرهنگی و هنری سینمایی الست فردا، 1381، ص164.

[39] - سوره بقره(2)، آیه 78.

امام خمینی رحمه الله علیه

جستجو درسایت

احادیث در رابطه با رابطه با خدا
سه شنبه, 07 آبان 1392
 حدیث (1) امام على عليه السلام : إنَّ العَبدَ إذا اَرادَ... ادامه مطلب...
IMAGE
مودّت امام حسین علیه السّلام
شنبه, 02 آبان 1394
حجت الاسلام والمسلمین استادسائلی حفظه الله تعالی:... ادامه مطلب...
وقت و زمان (2)
یکشنبه, 30 مهر 1396
بارها و بارها از امام سؤال می­کردند که چه دعاهایی را... ادامه مطلب...
IMAGE
دیده شدن خدا درقران
دوشنبه, 23 شهریور 1394
دیده شدن خدا درقران ما معتقديم كه خداوند از ديده شدن... ادامه مطلب...
IMAGE
حکم جویدن و کندن پوست لب
سه شنبه, 05 بهمن 1395
حکم کندن پوست لب و گوشه انگشتان چیست؟ آیا باید جای آن... ادامه مطلب...