ناامنی جنسی زنان در جامعه

رای دهی:  / 5
ضعیفعالی 

 چکیده

از جمله ناهنجاری‌های اجتماعی، که در جامعه ما مورد غفلت قرار گرفته و موجب گسترش مفاسد و جنایات بی‌شماری شده، مسأله مزاحمت‌ها و ناامنی‌های زنان است.

هدف از بررسی این موضوع، ایجاد محیطی امن برای زنان در جامعه است.

به منظور حل این آسیب اجتماعی، به موضوعاتی چون مزاحمت و انواع آن، عوامل مزاحمت‌ساز، پیامدهای فردی و اجتماعی مزاحمت، اقسام امنیت، نیاز به امنیت در زنان و منشأ ناامنی در زنان، باید توجه ویژه شود و زمینه‌های مصونیت‌ساز برای دختران بازگو گردد.

همچنین به نقش آموزه‌های دینی در امنیت‌سازی توجه کرده و به تعالیمی چون حجاب، روابط سالم میان زن و مرد، تقویت باورهای دینی و فرهنگ‌سازی در ارتقاء امنیت پرداخته شود.

 

 واژگان کلیدی: «دختران، مزاحمت، ناامنی جنسی»

مقدمه

یکی از آسیب‌ها و ناهنجاری‌هایی که در جامعه ما رو به رشد است و متأسفانه بسیارکم به آن توجه می‌شود، مسأله مزاحمت‌ها و ناامنی‌های زنان در جامعه است. بررسی این موضوع و ارائه راهکارهای عملی در جامعه، به منظور جلوگیری از مفاسد جنسی، جرم و جنایت و تجاوز نسبت به جنس زن، بسیار حائز اهمیت است.

این مقاله به منظور بررسی این معضل اجتماعی، به موضوع مزاحمت و انواع آن و همچنین به مسأله امنیت در زنان و اقسام آن و همچنین به عوامل مصونیت‌ساز و در آخر هم به نقش آموزه‌های دینی در امنیت‌سازی بانوان می‌پردازد.

هدف این نوشتار، جلوگیری از گسترش آسیب‌های اجتماعی و مفاسد جنسی در جامعه و بهره‌مندشدن زنان از حق امنیت و آرامش می‌‌باشد.

کتاب‌های بسیاری درصدد بررسی این موضوع و حلّ آن نوشته شده است. کتاب «دختران و مزاحمت‌ها» نوشته محمود اکبری، «بهای یک نگاه» به تلاش احمد صبور اردباری، «آسیب‌شناسی موبایل در روابط دختر و پسر» از جمله این کتاب‌ها می‌باشند.

این پژوهش با گردآوری مطالب به روش کتابخانه‌ای، به توصیف مباحث مورد نظر پرداخته و جستجوی کشف حقایقی در مورد مزاحمت و ناامنی‌های زنان، نوشته حاضر را بنیادی ساخته است. ساختار این پژوهش به این ترتیب است:

 

 

 

 

تعریف مفاهیم و اصطلاحات کلیدی

دختران و مزاحمت‌ها  

مزاحمت و انواع آن نسبت به دختران  مزاحمت‌های خیابانی مزاحمت از طریق گوشی همراه

مزاحمت‌های تلفنی

مزاحمت‌های پیامکی

مزاحمت از طریق بلوتوث  

مزاحمت از طریق دوربین موبایل  

مزاحمت از طریق هکر  

مزاحمت اینترنتی  

عوامل مزاحمت‌ساز  

پیامدهای فردی و اجتماعی مزاحمت  

دختران و امنیّت       

چیستی و اقسام امنیّت  

نیاز به امنیّت در زنان  

ناامنی در زنان  

زمینه‌های مصونیت‌ساز برای دختران  

نقش آموزه‌های دینی در امنیّت‌سازی   

نقش حجاب در امنیّت‌سازی زن  

روابط سالم زن و مرد و نقش آن در امنیّت جنسی  

تقویت باورهای دینی و ارتقاء امنیّت  

فرهنگ‌سازی دینی در جامعه و ارتقاء امنیّت  

 

تعریف مفاهیم و اصطلاحات کلیدی تحقیق

واژگان کلیدی این تحقیق عبارتند از: «دختران، مزاحمت»

«دختر»

در لغت به معنی«فرزند مادینه انسان»،[1] «بنت»[2]، «زن مردندیده، باکره»،[3] «مقابل پسر»[4]

«مزاحمت»

در لغت به معنای«زحمت دادن»،[5]«اذیت‌کردن»[6]و«رنج‌رساندن و تعرض به دیگران»[7] است.

در اصطلاح «آن است که کسی با رفتار و کردار خود اشخاص حقیقی با حقوقی را به زحمت انداخته و آزادی آنها را محدود سازد و موجبات آزار روحی یا جسمی آنها را به وجود آورد، و مزاحم، کسی است که ایجاد زحمت می‌‌کند و حضور یا وجودش ناراحت‌کننده و آزاردهنده است».[8]

دختران و مزاحمت‌ها

مزاحمت و انواع آن نسبت به دختران

مزاحمت درلغت به معنای«زحمت‌دادن»[9]، «اذیت‌کردن»[10] و«رنجاندن و تعرّض به دیگران»[11] آمده است. در اصطلاح، «مزاحمت آن است که کسی با رفتار و کردار خود اشخاص حقیقی یا حقوقی را به زحمت انداخته و آزادی آنها را محدود سازد و موجبات آزار روحی یا جسمی آنها را به وجود آورد.»[12]

در جامعه ما مزاحمت‌هایی که منجر به سلب امنیّت دختران در جامعه می‌شود، انواع و اقسام زیادی دارد. نوع قدیمی و کلاسیک آن به شکل مزاحمت‌های خیابانی است که متأسّفانه همه روزه شاهد آن هستیم و نوع پیشرفته‌تر آن با توجّه به گسترش تکنولوژی به شکل مزاحمت‌های تلفنی که خود از طریق صوت، پیامک، بلوتوث، دوربین و هکر انجام می‌شود، نمود و ظهور پیدا می‌کند، و از پیشرفته‌ترین نوع ناامنی هم، مزاحمت در دنیای مجازی برای کاربران است.

 

مزاحمت‌های خیابانی

یکی از معضلات جامعه امروز ایران، مزاحمت‌های خیابانی است. بسیاری از جوان‌های هرزه و آلوده در کوچه و خیابان در برابر چشم دیگران به نوامیس مردم توهین می‌کنند، متلک می‌گویند و شخصیّت زنان را زیر سؤال می‌برند.[13]

جلب توجه دیگران، تخلیه خشم درونی، ارضای غریزه جنسی، تفریح و سرگرمی، پرکردن اوقات فراغت و تخلیه عقده‌های درونی، می‌تواند از انگیزه‌های مزاحمت‌های خیابانی باشد.

 

مزاحمت از طریق گوشی همراه

امروزه گوشی همراه به دلیل امکانات گوناگونی که دارد، می‌تواند در ایجاد ناامنی و مزاحمت برای دختران نقش بسیار بالایی را داشته باشد.

 

مزاحمت‌های تلفنی

ازجمله مزاحمت‌های رایج درجامعه امروز ایران،که متأسّفانه رشدصعودی دارد، مزاحمت‌های ‌تلفنی است.

داشتن حالات روانی از قبیل: دیگرآزاری، خودنمایی، فرار از تنهایی و نزدیکی به دیگران، ضعف عاطفی و جلب محبت دیگران، بیکاری و نداشتن سرگرمی مناسب، پرکردن اوقات فراغت، ابراز خشم و کینه، انتقام از دیگران، دوستی با جنس مخالف برای رسیدن به اهداف شیطانی را می‌توان از انگیزه‌های مزاحمت‌های تلفنی برشمرد.

مزاحمت‌های تلفنی موجب مشکلاتی همچون: بدبینی، افسردگی، اضطراب، وحشت و ترس، پرخاشگری، طلاق، سکته‌های قلبی، خودکشی و قتل و ... می‌گردد.[14]

 

مزاحمت‌های پیامکی

یکی از امکانات گوشی همراه که مشترکان از آن زیاد استفاده می‌کنند، انتقال پیام یا همان sms است. امروزه تقریباً همه گوشی‌های همراه دارای این قابلیت هستند و همین امر باعث شده بسیاری از افراد از این طریق به مزاحمت و ناامنی برای دیگران بخصوص دختران جوان بپردازند و جان و آبروی آنان را به خطر بیندازند.

 

 

مزاحمت از طریق بلوتوث

بلوتوث، که از دیگر امکانات گوشی همراه است، می‌تواند سه شکل از اطلاعات، اعم از نوشتاری، صوتی و تصویری را از یک گوشی همراه به گوشی دیگر انتقال دهد.

به خاطر همین امکانات ممکن است عکس‌ها، فیلم‌ها، آهنگ‌ها، نماهنگ‌ها، نوشته‌ها و اطلاعات شخصی افراد، که در تلفن همراه آنها ذخیره شده، به دست افراد فرصت‌طلب افتاده و مورد سوء استفاده قرار گیرد.

 

مزاحمت از طریق دوربین موبایل

دوربین گوشی همراه می‌تواند یکی از وسایل مزاحمت‌ساز برای دختران به شمار رود. زنان و دختران زمانی که در مجالس و مهمانی‌ها حضور می‌یابند، بخصوص زمانی که از حجاب کافی برخوردار نیستند، باید توجّه کنند که فیلم یا عکسی از آنها توسط زنان غریبه گرفته نشود؛ زیرا ممکن است مورد سوء استفاده قرار گیرد، ضمن اینکه باید توجّه کنند جهت چاپ عکس یا میکس فیلم به مراکزی که دارای پروانه هستند، مراجعه نمایند.[15]

 

مزاحمت از طریق هکر

هک به معنای دسترسی، ایجاد تغییر یا سوء استفاده از اطلاعات شخصی دیگران است. هکرها هدف‌های مختفی را از رفتارهای نابهنجار دنبال می‌کنند که تجاوز به حریم خصوصی دیگران، یکی از این هدف‌های شوم است، تا جایی که به هکرها، دزدان دیجیتالی نیز گفته می‌شود.[16]

 

مزاحمت اینترنتی

امروزه دنیای اینترنت، امکان دسترسی به انواع عکس‌ها و مطالب مبتذل را به آسانی برای افراد فراهم کرده است.[17] گستردگی فضای اینترنت، امکانات و قابلیت‌های بی‌منتهای دنیای مجازی و بی پروایی نوجوانان و جوانان برای وب‌گردی در سایت‌های ناشناخته، منجر به ظهور پدیده‌ای به نام ناامنی و مزاحمت در دنیای مجازی شده است.[18]

 

عوامل مزاحمت‌ساز

پوشش نامناسب، خودنمایی، خودآرایی، خلوت با نامحرمان، اختلاط با نامحرمان، روابط پنهانی، بی‌دقّتی در معاشرت‌ها، آزادی بی‌حدّ و مرز، ولگردی، فرار از خانه، بالارفتن سنّ ازدواج، عدم مراعات آداب و اخلاق جنسی در خانواده، کار در شرکت‌های خصوصی، بی‌احتّیاطی در استفاده از وسایل نقلیه، تنها به سفر رفتن، تنها ماندن در خانه، تردد در مسیرهای شلوغ خیابان، عواملی هستند که زمینه ایجاد مزاحمت برای دختران و زنان را فراهم می‌کنند.

 

پیامدهای فردی و اجتماعی مزاحمت

آسیب‌هایی همچون افسردگی و خودکم بینی، بدبینی به جنس مخالف، تزلزل خانواده‌ها، سلب امنیّت فردی و ترویج فساد اخلاقی را می‌توان از پیامدهای مزاحمت در جامعه دانست.

 

 

 

 

دختران و امنیّت

چیستی و اقسام امنیّت

لغت «أمن» که ریشه امنیّت است، به معنای «ایمن‌شدن، بی‌هراس‌شدن و بی‌بیم‌شدن»[19] می‌باشد. امنیت به خودی خود، دارای اقسام و انواعی است. در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان امنیت را به دو قسم روانی و فیزیکی، که مقصود همان جسمی است، تقسیم کرد. امنیت روانی و فیزیکی هم خود به احساس امنیت در محیط اجتماع و خانواده تقسیم می شود.

الف. امنیّت روانی: روح و روان انسان هم مانند جسم او نیاز به امنیت دارد. امنیّت روانی در دو گستره خانواده و اجتماع قابل طرح است.

1. در محیط خانواده عوامل بسیاری همچون رفتارهای خشونت‌آمیز میان والدین، یا والدین با فرزندان می‌تواند موجب پدید آمدن اضطراب و استرس در افراد شود و آرامش و امنیّت روانی آنان را به هم زند.

2. امنیّت روانی درمحیط اجتماع هم بسیارمهم است؛زیرا نبود امنیّت دراجتماع به خانواده‌ها نیز آسیب می‌زند.

ب. امنیّت فیزیکی

افراد به عنوان یک حقّ مسلم و خدشه ناپذیر، باید از نعمت امنیت به طور کامل برخوردار باشند.

1. امنیّت در محیط خانواده: انسان از دو شکل زندگی برخوردار است: زندگی خصوصی و زندگی عمومی. زندگی عمومی که همان معاشرت در اجتماع است، قیود زیادی دارد

اما زندگی خصوصی و خانوادگی از بعضی جهات آزادی بیشتری را برای فرد به دنبال دارد. در این محیط فرد باید از امنیت کافی برخوردار باشد؛ یعنی هیچ کس حق ندارد بدون اجازه او وارد خانه و حریم شخصی اش شود.

2. امنیّت در محیط اجتماع: اجتماع، زمانی می‌تواند مسیر رشد و تعالی خود را بپیماید و از آسیب‌ها در امان باشد که امنیّت و ثبات و آرامش در سراسر آن حاکم باشد

 

نیاز به امنیّت در زنان

یکی از مشکلاتی که قرن‌هاست بی‌سر و صدا در جوامع بشری رواج یافته، عبارت است از ایجاد ناامنی نسبت به زنان.[20] امنیّت جنسی، جانی و آبرویی زنان درجامعه از مهم‌ترین نیازهای اجتماعی آنان است. این امنیّت با توجّه به ویژگی‌های خاص آنان، چه از بعد جاذبه جسمی و رفتاری که خداوند برای تحقق و تداوم مقام معشوقه‌بودن در خانواده به آنان ارزانی داشته وچه از جهت ضعف جسمانی در مقایسه با مردان، از اهمیت بیشتری برخوردار است.[21]

 

ناامنی در زنان

منشأ اصلی ناامنی در زنان، دو قسم است:

1. ناامنی به منشأ داخلی: مقصود از ناامنی به منشأ داخلی، ناامنی‌هایی است که از ناحیه خانواده متوجه زن می‌شود نه اجتماع. ناامنی به منشأ داخلی برای زن، خود دو گونه است: 1. احساس ناامنی از جانب شوهر به خاطر نوسان مهر و علاقه او به همسرش یا محبت او نسبت به زنان دیگر. 2. احساس ناامنی از سایر محارم (مردانی که در ردیف محارم اصلی و طبیعی فرد هستند)، که این از پدیده‌های دردناک قرن بیشتم تحت عنوان «پدیده تجاوز به محارم» به شمار می‌آید.[22]

2. ناامنی به منشأ خارجی: این ناامنی یا ممکن است از ناحیه اجتماع باشد، که در بحث مزاحمت‌های خیابانی، اینترنتی و ... بررسی شد و یا مربوط به ناامنی در رابطه‌های فامیلی باشد.[23]

در روابط فامیلی، زنان دو راه بیشتر ندارند: یا باید در ارتباطات خود به روابط صوری و ظاهری بسنده کنند، ولی در عوض اصول و ضوابط اخلاقی، الهی را رعایت کنند، و یا اگر بخواهند به اختلاط بپردازند، به مرور زمان، به انحراف اخلاقی و انحطاط روحی کشیده می‌شوند و از مزاحمت‌ها در امان نخواهند بود.

 

زمینه‌های مصونیت‌ساز برای دختران

دختران و زنان در جامعه به منظور دورماندن از تعرّض متجاوزان و مزاحمان باید اصولی را رعایت کنند. مراعات این اصول تا اندازه‌ای می‌تواند ضریب امنیتی آنان را افزایش دهد. علاوه بر این اصول، فاکتورهای دیگری نیز وجود دارد که به آنها اشاره می‌شود:

پوشش مناسب، بی‌اعتنایی به مزاحمان، پرهیز از جاذبه‌های ظاهری در اجتماع، رفتار با وقار، داشتن عفّت و حیا، کنترل نگاه شهوت‌آمیز، کنترل آهنگ گفتار، عدم اختلاط با نامحرمان، ترویج ازدواج بهنگام، توجّه به جایگاه و مقام زن، پر‌کردن اوقات فراغت، پرهیز از حضور در محله‌های پر رفت و آمد، پرهیز از تردّد در مکان‌های بسیار خلوت، نظارت والدین، افزایش غیرت دینی در اجتماع، غیرت‌ورزی مردان، نظارت و مراقبت نیروی انتظامی و مجازات مزاحمان.

 

 

 

 

نقش آموزه های دینی در امنیّت‌سازی

حلّ آسیب‌ها و معضلات اجتماعی، مقوله بسیار مهم و پیچیده‌ای است. حلّ معضل ناامنی زنان در جامعه فقط با تکیه بر تجربه‌های بشری و روش آزمون و خطا نمی تواند نتیجه دلخواه را در زمان کوتاه به دنبال داشته باشد.

 

نقش حجاب در امنیّت‌سازی زن

یکی از دستاوردهای مهم حجاب، تأمین امنیّت زنان در جامعه است.زنی که به عفّت و پاکدامنی شناخته شود، هرگز مورد بی‌حرمتی و آزار و طمع مردان، قرار نخواهد گرفت.[24]

کیفیت پوشش و حدود و میزان آن، خود بخش مهمی از حجاب را تشکیل می‌دهد. در شریعت مقدس اسلام، میزان پوشش برای زن، کاملاً مشخص شده است. زنان باید تمام بدن خود، به غیر از صورت و دست‌ها تا مچ، را از نامحرمان بپوشانند. علاوه بر آن، کیفیت پوشش، ضخامت و حتّی کیفیت دوخت لباس، در محدوده حجاب زنان، بسیار حائز اهمیت است. لذا لباس‌های تنگ و چسبان و کوتاه، اگرچه تمام بدن را می‌پوشانند اما مورد تأیید روایات نیستند؛ چراکه نمی‌توانند امنیّت جنسی زنان را در جامعه تأمین کنند.[25]

رنگ لباس دختران نیز می‌تواند در امنیّت یا ناامنی آنان تأثیر زیادی داشته باشد. مسلماً رنگی که سبب جلب توجّه و تحریک حالات و امیال شهوانی مرد شود، در اسلام پذیرفته شده نیست.[26]

 

روابط سالم زن و مرد و نقش آن در امنیّت جنسی

در هر جامعه‌ای که روابط زن و مرد بر اساس عفاف بود، یعنی زنان در خارج از دایره خانواده، خودآرا و خودنما نبودند و وسیله تهییج مردان را فراهم نکردند و مردان هم در خارج از دایره ازدواج دنبال لذت‌جویی و کامجویی نبودند، قلب و روح انسان‌ها سالم می‌ماند و امنیّت جنسی در آن جامعه برقرار می‌شود.[27]

 

تقویت باورهای دینی و ارتقاء امنیّت

متخصصان تعلیم و تربیت معتقدند مؤثرترین روش برای پیشگیری از کج‌روی‌های برخاسته از میل جنسی و دیگر بزهکاری‌ها در سنین نوجوان و جوانی، پرورش و تقویت ایمان مذهبی است. تجربه نیز نشان می‌دهد که در این سنین، هیچ عاملی به اندازه ایمان دینی قادر به کنترل و مهار نفس نیست.[28]

 

فرهنگ‌سازی دینی در جامعه و ارتقاء امنیّت

نهادینه‌کردن باورها و هنجارهای اسلامی در افراد و گسترش فرهنگ اسلامی در جامعه برای جلوگیری از التقاط فرهنگی و ناهنجاری‌ها و انحرفات در جامعه بسیار مهم است.[29] رسانه، نقش بسیار عظیمی در فرهنگ‌سازی یک جامعه دارد. توجه به رسانه‌ها در جامعه و اسلامی‌کردن آنها، می تواند در ارتقاء امنیّت جنسی بسیار مهم باشد.

 

 

نتیجه

حاصل تمام بررسی‌های انجام شده در موضوع دختران و مزاحمت این است که اگر ما زنان را با خطرات و ناامنی‌هایی که در جامعه در کمین آنهاست، آشنا سازیم و از طرفی آنان نیز خود را ملزم به رعایت‌کردن اموری کنند که می‌تواند امنتیشان را در جامعه تأمین کند و از اموری که در واقع خطّ قرمز است و موجبات ناامنی را برای آنان فراهم می‌کند، بپرهیزند، گوشه‌ای از این معضل اجتماعی حل خواهد شد.

در این راستا لازم است از آموزه‌های دینی نیز در جهت امنیّت‌سازی جامعه استفاده شود، نهادینه‌کردن ارزش‌ها و هنجارهای اسلامی، تقویت باورهای دینی، می‌تواند به بالارفتن ضریب امنیّتی جامعه کمک قابل توجّهی کند.

 

 

فریبا عمارلو

 

 

 

*فهرست منابع و مآخذ مقاله*

 

1. ابراهیم زاده حسن و دیگران، پیام پیشگیری، بی جا، سلسبیل، چاپ اول، 1388، ج23.

2. اکبری، محمود، آسیب‌ها و غیرتمندی، قم، گلستان ادب، چاپ اول، 1381.

3. ــــــــــــــ ، دختران و مزاحمت ها، قم، فتیان، چاپ دوم، 1387.

4. جوان، عبدالله، بررسی روابط دختر و پسر در ایران، قم، دفتر عقل، چاپ اول، 1387.

5. حسینی دشتی، مصطفی، معارف و معاریف، تهران، مؤسسه فرهنگی آرایه، چاپ اول، 1369، ج5و9.

6. دشتی، عبدالمجید،240 اصل خانوادگی در اندیشه مطهر، قم، علامه بحرانی، چاپ سیزدهم، 1389.

7. دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چاپ اول، 1373، ج6.

8. ذریه أمن،‌ حسن، هاشم دهقان‌پور فراشاه، آسیب شناسی موبایل در روابط دختر و پسر، مشهد، رخنه در اسرار، چاپ اول، 1389.

9. سویزی، مهری، فصلنامه کتاب زنان، بی‌جا، شورای فرهنگی اجتماعی زنان، چاپ پانزدهم، 1381.

10. صبور اردوباری، احمد، آیین بهزیستی اسلام، بی جا، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ج2، چاپ سوم، 1368.

11. ـــــــــــــــــــــ ، بهای یک نگاه، بی جا، هدی، چاپ پنجم، 1368.

12. علی‌نژاد آزاده و دیگران، ماهنامه عطر خوش ریحان، مشهد، کتاب پردازان، 1391، شماره55.

13. عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، جاویدان، چاپ ششم، 1351.

14. کوهی، محمدرضا، آسیب‌شناسی شخصیت و محبوبیت زن، قم، اتقان، 1384.

15. معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، تهران، بهزاد، چاپ اول، 1382، ج2.

 

سایت

- ادمز،‌ السیون، مزاحمت ‌در دنیای‌ مجازی، ترجمه‌ روح‌الله ‌چاوشی، 3/5/1390 «www.ettelaatekmarefat.com»



[1] - محمد معین، فرهنگ فارسی معین، تهران، بهزاد، چاپ اول، 1382، ج2، ص1053؛ مصطفی حسینی دشتی، معارف و معاریف، تهران، مؤسسه فرهنگی آرایه، چاپ اول، 1369، ج5، ص365؛ علی اکبر دهخدا، لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چاپ اول، 1373، ج6، ص9213.

[2] - محمد معین، همان جا؛ مصطفی حسینی دشتی، همان جا.

[3] -  محمد معین، همان جا.

[4] - مصطفی حسینی دشتی، همان جا.

[5] - مصطفی حسینی دشتی، همان، ج9، ص310.

[6] - حسن عمید، فرهنگ عمید، تهران، جاویدان، چاپ ششم، 1351، ص963.

[7] - علی اکبر دهخدا، همان، ج12، ص18314.

[8] - محمود اکبری، دختران و مزاحمت ها، قم، فتیان، چاپ دوم، 1387، ص27.

[9] - مصطفی حسینی دشتی، همان، ج9، ص310.

[10] - حسن عمید، همان ، ص963.

[11] - علی اکبر دهخدا، همان ، ج12، ص18314.

[12] - محمود اکبری، دختران و مزاحمت‌ها، ص27.

[13] - محمود اکبری، آسیب‌ها و غیرتمندی، قم، گلستان ادب، چاپ اول، 1381، ص108.

[14] - رک: محمود اکبری، دختران و مزاحمت‌ها، ص30-29.

[15] - رک: حسن ذریه أمن،‌ هاشم دهقان پور فراشاه، آسیب شناسی موبایل در روابط دختر و پسر، مشهد، رخنه در اسرار، چاپ اول، 1389، ص30-29.

[16] - رک: همان، ص89.

[17] - عبدالله جوان، بررسی روابط دختر و پسر در ایران، قم، دفتر عقل، چاپ اول، 1387، ص302.

[18] - السیون ادمز، مزاحمت دردنیای مجازی،ترجمه روح الله چاوشی،3/5/1390«www.ettelaatekmarefat.com»

[19] - علی اکبر دهخدا، همان ، ج2، ص2892.

[20] - رک: احمد صبور اردوباری، بهای یک نگاه، بی جا، هدی، چاپ پنجم، 1368، ص7.

[21] - رک: محمدرضا کوهی، آسیب‌شناسی شخصیت و محبوبیت زن، قم، اتقان، 1384، ص155.

[22] - رک: احمد صبور اردوباری، بهای یک نگاه، ص15و16.

[23] - عبدالله جوان، همان ، ص63-62.

[24] - مهری سویزی، فصلنامه کتاب زنان، بی جا، شورای فرهنگی اجتماعی زنان، چاپ پانزدهم، 1381، ص11.

[25] - رک: آزاده علی‌نژاد و دیگران، ماهنامه عطر خوش ریحان، مشهد، کتاب پردازان، 1391، شماره55، ص33.

[26] - رک: احمد صبور اردوباری، آیین بهزیستی اسلام، بی جا، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ج2، چاپ سوم، 1368، ص146.

[27] - رک: عبدالمجید دشتی، 240 اصل خانوادگی در اندیشه مطهر، قم، علامه بحرانی، چاپ سیزدهم، 1389، ص36.

[28] - رک: حسن ابراهیم زاده و دیگران، پیام پیشگیری، بی جا، سلسبیل، چاپ اول، 1388، ج23، ص16.

[29] - عبدالله جوان، همان ، ص212.